جز صراحی و کتابم نبود یار و ندیم
✍️دکتر حسین سبزهصادقی
شاعر و پژوهشگر فرهنگ و هنر
حالیا مصلحت وقت در آن میبینم
که کشم رخت به میخانه و خوش بنشینم
جام مِی گیرم و از اهل ریا دور شوم
یعنی از اهل جهان، پاکدلی بگزینم
جز صراحی و کتابم نبود یار و ندیم
تا حریفان دغا را به جهان کم بینم
بسیارانی از ما بیشک شباهت زیادی بین حسوحال این روزهای خودمان با شرایط مستولی بر افکار و عواطف لسانالغیب که چنین شعری بر ذهن و زبانش جاری شده، میبینیم.
درد را میبینیم که مویرگی تمام شریان جامعه را در برمیگیرد و تنورهکشان تا مغز استخوان تیر میکشد، دردی که دوایش آگاهی و کتاب است اما جامعه ما در گذر زمان حاضر بوده از درد بهخود بپیچد و جان بدهد اما دوای درد جان و روح بیتابش که دانایی است را به کام نکشد، داناییای که محصول شیرینش توانایی و زیست باکیفیت است. به راستی چه فضایی بر زندگی دوره حافظ حاکم بوده که عزلت و انزوا را به زیستن در اجتماع ترجیح میداده که در این بیت متجلیست:
دو یار زیرک و از باده کهن دو منی
فراغتی و کتابی و گوشهٔ چمنی
بی تردید ریا و دروغ که با سرشت آدمی در تضاد است، آزار رندی چون حافظ را در پیداشته که محشوری با طبیعت، کتاب و یار زیرکی که او را بفهمد را بر حشر و نشر با جامعه ریاکار ترجیح میداده است و جز صراحی و کتاب، یار و ندیمی نمیخواسته، تا حریفان دغا را به جهان کم بیند.
شایان ذکر است بشر، بخش عمده پیشرفت خود را مدیون اختراع خط و کتابت بوده و هست؛ چرا که تجربههای زیستهاش در حوزههای مختلف را که به دانش منجر شدهاند، با کتاب است که به نسلهای بعدی منتقل کرده تا آنها هم خشتی بر این بنای عظیم بگذارند؛ بنای سترگ علم بشری که امروز فهم شعر سعدی را تجلیگاهی از واقعیتی ملموس قرار داده است که:
رسد آدمی به جایی که به جز خدا نبیند
حیوان خبر ندارد ز جهان آدمیت
همان سعدی فرزانه روزگاران، که ولع خواندن را در ژرف ساخت آثارش میبینیم، چرا که واقعاً از کوزه همان برون تراود که در اوست و باید عالم بر علوم زمانه باشی تا به چنین جهانبینیای رسیده باشی که سخنت بشود آموزگار بشریت در قالب ادبیات تعلیمی و غزلهایت بشود دوای درد جانهای بیتاب از عشق ؛ چرا که آفرینشگرش عشق را با تمام وجود تجربه کرده است.
ز دست گریه کتابت نمیتوانم کرد
که مینویسم و در حال میشود مغسول
از کتاب یک عمر میتوان گفت و شنید اما در جهان مالتیمدیا و چندرسانهای امروز، همه میتوانند جوامعی که میخوانند و جوامعی که نمیخوانند را از قاب رسانه ببینند و سبک زندگی مردمان مختلف جهان را که برساخته از جهل است و یا آگاهی و دانایی را نیز تماشاگر باشند، نرخ مطالعه در جوامع را بررسی کنند و رابطه معنادار آن را با میزان رفاه و زیست باکیفیت دریابند. متأسفانه قفسه کتابخانههای عمومی ما و تاقچههای خانههای ما پر است از کتابهای گرد گرفتهای که نقش دکور گرفتهاند.
کتاب عشق بر طاق بلند است
ورای دست هر کوته پسند است
فرو گیر این کتاب از گوشه طاق
که نگشودش کس و فرسودش اوراق
«وحشی بافقی»
منتشر شده در شماره ۲۱۳ نشریه روشنفکری – ۲۳ آبانماه ۱۴۰۵